Mazel tow (J. S. Margot)

Tym razem za sprawą książki ,,Mazel tow” wybrałyśmy się w świat ortodoksyjnych żydów nie tak daleko, bo do Antwerpii w Belgii. ,,Mazel tow” opowiada historię samej autorki J.S. Margot, która będąc studentką, udzielała żydowskim dzieciom – Elzirze i Jacovowi Schneider korepetycji.

Książka napisana jest w prosty sposób i czyta się ją łatwo i z przyjemnością. Jest w niej dużo dialogów pomiędzy Margot a Schneiderami – zarówno dziećmi jak i ich rodzicami. W takich wymianach zdań żydzi opowiadają o zasadach obowiązujących w ich religii i wielowiecznej tradycji.

Ich rodzina należy do nurtu nowoczesnych ortodoksów, co oznacza, że żyją w żydowskiej społeczności, przestrzegają wszystkich przykazań, świąt i tradycji, ale korzystają z dobrodziejstw techniki, ubierają się zgodnie z obowiązującą modą, choć skromnie (chodzi tu o niewyzywający strój), mogą się dowolnie kształcić i pracować w różnych zawodach.

Schneiderom bardzo zależy na solidnej edukacji swoich dzieci. Wierzą oni, że rozum i wykształcenie, to jedyne, czego nikt im nie odbierze. Ambicje żydów pokazują także dywagacje pana Scheidera, który obserwując rozwój chińskiej gospodarki mówi, że skoro Chiny będą potęgą światową, to żydzi będą musieli tam zamieszkać.
Na podstawie losów Szneiderów jak i snutych przez nich opowieści można także zaobserwować z jaką swobodą żydzi zmieniają miejsce zamieszkania. Nie wydaje się, żeby Szneiderowie czuli się Belgami. Ich najstarszy syn – Simon służy w armii izraelskiej, Elzira i Jacov wyjeżdżają na studia do Izreala, a później zakładając rodziny emigrują do Stanów Zjednoczonych.

Margot przedstawia niektóre z obowiązujących żydów zasad i sposobów na ich przestrzeganie. Choćby to, że w czasie szabatu jest zakaz włączania lub wyłączania światła a także czegokolwiek z prądu, przyciskania guzików, darcia materiałów. W wyniku tego Szneiderowie nie mogą drzeć papieru toaletowego – wcześniej przygotowują podzielone kawałki, nie mogą włączać światła, kuchenki ani mikrofalówki – dlatego ustawiają, że sprzęty te włączają się automatycznie same, nie mogą korzystać z windy – dlatego w wyższych budynkach działają tzw. windy szabatowe, które zatrzymują się na każdym piętrze.
Przestrzeganie zasad kuchni koszernej także wydaje się być dość wymagające. Z zasady nie można w jednym posiłku łączyć nabiału z mięsem, ale to nie wszystko. Do przygotowywania i do jedzenia nabiału należy bezwzględnie używać osobnych naczyń, przyrządów, sprzętów i sztućców. Dlatego w kuchni Szneiderów znajdziemy osobne blaty i oddzielne wyposażenie dla tych dwóch typów produktów. Mają oni oosobne kuchenki, roboty kuchenne, garnki, zastawę dla nabiału – te są w kolorze niebieskim i dla mięsa – w kolorze czerwonym. Po zjedzeniu mięsnej kolacji muszą odczekać przynajmniej dwie godziny aby wypić kawę z mlekiem lub zjeść ser. Co ciekawe po zjedzeniu nabiału, mięso mogą zjeść od razu.

Poznając kolejne zakazy i nakazy mamy w pierwszym odruchu wrażenie, że żyją oni w zniewolony sposób, że my – przedstawiciele zachodniego społeczeństwa jesteśmy bardziej wolni, ale czy to prawda? Elzira mówi: ,,Kobiety i mężczyźni na Zachodzie też są uciskani. Mężczyźni muszą pracować. Zarabiać na życie. A ich żony muszą być szczupłe, młode i piękne. Duchowość i sens życia są zarezerwowane na jedną lekcję jogi w tygodniu. Więc kto tu kogo uciska? I kto jest lepszy od kogo?”. I rzeczywiście, dopiero przy głębszej refleksji zdajemy sobie sprawę z tego, że też nie jesteśmy do końca wolni. Nami też kieruje tradycja, rodzina, wpojone nam już jako dzieciom zasady, a także nierzadko styl życia reprezentowany przez nasz świat – pęd za pieniędzmi czy sukcesem.

Życie Schneiderów momentami jawi się autorce niczym rodzinna sielanka. Domownicy bardzo się szanują, dzieci się nie buntują, wydają się dojrzałe. Czas szabatu spędzają wspólnie poświęcając sobie czas i uwagę. Rozmawiają, modlą się, śpiewają, jedzą razem uroczystą kolację. Patrząc szerzej na społeczność, też możemy zaobserwować korzyści jakie płyną z jej zamknięcia. Żyjący w enklawach żydzi wspierają się nawzajem, mogą na siebie liczyć, a gdy znajdą się w nowym miejscu na świecie, ortodoksyjna społeczność przyjmie ich jak swoich, pomagając w znalezieniu pracy lub opiece nad dziećmi.

Świat ortodoksyjnych żydów niektórych przeraża obostrzeniami, licznymi zakazami, nakazami jakich muszą przestrzegać, a innych czaruje wartościami rodzinnymi i społecznymi jakie sobą reprezentuje. Żyją izolując się i nie dając się poznać. Jak mówi Jacov: ,,Asymilacja to nasza śmierć”. Jesteśmy ciekawe czy ta zamknięta społeczność jest w stanie przetrwać w formie przedstawionej w przeczytanej przez nas lekturze.

Będąc moderatorem postanowiłam rozpocząć nasze spotkanie od krótkiego quizu z wiedzy o judaizmie. Odpowiedzi na wszystkie pytania znajdują się także w książce.
1. Który mamy rok wg kalendarza żydowskiego?
a) 5779
b) 3700
c) 1225

2. Co to jest święto Purim?
a) święto świateł
b) karnawał
c) święto plonów

3. Ile rodzajów pracy zostało wylistowane jako zabronione do wykonywania podczas szabatu?
a) 7
b) 39
c) 104

4. Kiedy rozpoczyna się szabat?
a) w sobotę o świcie
b) w piątek o zachodzie słońca
c) w piątek 18 minut przed zachodem słońca

5. Kategoria kuchnia koszerna: Zjadłam owsiankę z mlekiem. Kiedy mogę zjeść mielonego?
a) po 6 godzinach
b) od razu
c) po 2 godzinach

Odpowiedzi:
1.a) Mamy rok 5779, bo tyle lat wg żydów upłynęło od dnia stworzenia świata.
2.b) Purim, to żydowski karnawał obchodzony na pamiątkę żydowskiego zwycięstwa nad Persami.
3.b) Jest 39 zabronionych w szabat czynności: orka, siew, żniwa, wiązanie snopków, młócka, czyszczenie ziarna, selekcja ziarna, przesiewanie, mielenie, wyrabianie ciasta, wypiek, strzyżenie owiec, wybielanie sków, czesanie surowca, farbowanie, przędzenie, operacje tkackie, rozpuszczanie przędzy, zawiązywanie i rozwiązywanie węzłów, szycie, darcie tkanin, myślistwo, zakładanie pułapek, ubój bydła, obdzieranie ze skóry, uzdatnianie skór, skrobanie skór, cechowanie i znaczenie, krojenie materiału, pisanie, wycieranie napisów, budowanie, burzenie, rozpalanie ognia, gaszenie ognia, kończące budowę uderzenie młota, przenoszenie ciężarów z obszaru prywatnego w miejsce publiczne i odwrotnie. W szabat nie można wykonywać prac, czyli podejmować działań, które powodują zmiany w otoczeniu. W ustaleniu co można, a czego nie można robić często prosi się o pomoc rabina.
4.c) Szabat rozpoczyna się 18 (lub według innego źródła 20) minut przed zachodem słońca w piątek, a kończy w sobotę wieczorem gdy na niebie pojawią się trzy gwiazdy.
5.b) Po nabiale mięso można spożywać od razu.

Autor: Marta Borek
Miejsce spotkania: Cocofli – books art cafe wine bar (ul. Włodkowica)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.